JEOLOJİK YAPI

İzmit Körfezi: Kuzey Anadolu Fay’ının bir zon boyunca ikiye ayrılması sonucu, morfolojisini kazanmış, “Tektonik bir çöküntü alanı” dır. Bu alan içinde bulunan Başiskele İlçesi’nin fiziki coğrafyasını, ovalık ve dağlık kesim olmak üzere iki kısma ayırarak incelemek mümkündür.

Ova Kesimi: Körfez’in güney kıyısından başlayarak, güneye doğru eski Bahçecik-Yuvacık kasaba merkezine kadar olan 5 km’lik kısım ile doğu-batı yönünde 12 km içinde yer alan sahil kesimidir. Bu kısım, “Alçak Plajlı Kıyı” karakterini gösterir. Güneydeki dağlardan gelen akarsuların getirmiş olduğu alüvyonlar, Asarköy ile Köseköy arasındaki ovaları ve Körfez’in sahil şeridini doldurmuştur. Bu şekilde “Alüvyon Ovası” meydana gelmiştir. Bilhassa; Kullar ve Çuhahane Ovaları Kirazdere’nin getirdiği alüvyonlarla meydana gelmiş ovalardır. Dağlık kesimi: İlçede Yuvacık ve Bahçecik merkezinden itibaren dağlık kesim başlar. Bu dağlık kesim, batıda Armutlu Yarımadası ile Pamukova arasında yer alan “Samanlı Dağları”nın orta kesimidir. Armutlu Yarımadası’nın en yaşlı kesimi bu bölgede bulunur. Bölgedeki kaya kütleleri beyaz ve açık sarı renkli, orta tabakalı “kuvarsit”lerden oluşur. Kısmen mesajoik yaşlı formasyonların bulunduğu bölgede, volkanik formasyonlarda geniş yer tutar. Bölgede yanal sürekliliği olan mermer yatakları düzeyi 500 m kalınlık gösterir ve daha çok: Menekşe Yaylası, Aytepe, Değirmendüzü, Binektaş ve Naldöken mevkilerinde görülür. Başiskele İlçe Merkezi, eski kasaba merkezlerinden Kullar, Yeniköy, Döngel merkezleri rakımı “0”, eski Yuvacık Merkezi 200 m civarındadır.

İlçenin sınırları; güneyden Bursa-İznik, batıdan Gölcük, doğudan Kartepe, Sakarya Pamukova, kuzeyden ise İzmit Körfezi’dir.

İLÇENİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ


a) Dağlar:

Samanlı Dağları: Batıda Armutlu Yarımadası’ndan başlayıp güneybatıdan Kocaeli il sınırlarına girer. Bu dağlar; doğu-batı doğrultusunda 130 km, güney-kuzey doğrultusunda 30 km uzunluktadır. Başiskele ilçesi, Samanlı Sıra Dağları’nın orta kesimini teşkil eder. İlçenin sınırları içinde bulunan diğer önemli dağlar: Naldöken Dağı 1.125 m Ercova Tepesi Pamukova sınırında ve 1.330 m yüksekliktedir. Körfezin güneyindeki bu dağların birinci sırası: Hamza Dağı, Yuvacık sırtı, Bahçecik, Servetiye karşı sırtları, Binektaş mevkii üzerinden Yalova’ya hatta Armutlu yarımadasına kadar uzanır. Bu sırtların en yüksek noktası 821 m yükseklikteki Binektaşı civarıdır. İkinci sıra dağlar ise, daha güneyde Bursa-İznik sınırındaki Menekşe Yaylası’ndan başlar. Buradaki Bayraktepe 1.073 metredir. Bu sıradağlar Aytepe, Naldöken, Pamukova hatta Kartepe Sapanca İlçesi’nde son bulur. Bu sıradağların en yüksek yerleşim yeri 900 m ile Servetiye’nin Aytepe Mahallesi’dir.

Güneyde, Aytepe Dağları, Biçkidere’den doğan Soğukdere, batıda Çamurluboğazdan doğan sıcak dereler 200-300 m yükseklikte dar derin kayalıklı kanyonlardan akarak Servetiye Beşkayalar’da birleşir. Buradan itibaren Kirazdere (Kilezdere) ismini alır. Bu dere vadisi dar bir kanyondur. Kartepe eteklerinden doğan Serindere Irmağı da bir hayli uzun, dar bir kanyonla Yuvacık Barajı’na bağlanır. Yine güneyden gelen Parsik ve Kazandere ırmakları dar derin vadileri oluşturur.

İlçe merkezinin güneyinde Yuvacık sırtı, Maryolun Sırtı, Silmenin Sırtı, Tantaoğları Tepesi, Araboğları Tepesi ve Servetiye karşı Mevlütçavuşun Tepe, Metinoğları Sırtı ve Binektaşı’dır. Yuvacık doğusunda ise, Hamza Dağı en yakın sırt ve yükseltileri teşkil eder.


b) Düzlükler:
İzmit Körfezi’nin güneyinden denize sıfır noktadan başlayan düzlük; Kullar, Yuvacık, Döngel ve Yeniköy’ün üst kısımdan itibaren güneye doğru yükselmeye başlar. Yukarıda ifade edildiği gibi; Bahçecik Merkez’de yükselti 250 m., Yuvacık Merkezde ise 200 m. dir. Ova diyebileceğimiz düzlüklerin en genişi, tarıma elverişli alüvyon ovası olan Kullar Ovası’dır. Buradaki arazi, 1.672 hektar mümbit sulu arazidir. İkinci geniş ise ova Yeniköy Ovası’ dır. Bu ova, denizin kıyısından başlar ve Bahçeciğin altında batıya doğru uzanır. Bu ovalarda, 30-40 sene öncesine kadar geniş şekilde tarım yapılırken, yeni yerleşimler, plansız sanayi ve kentleşme bu güzel tarım arazilerini ziyan etmiştir. Bugün özellikle Kullar’ın çevresinde hala verimli tarım arazileri mevcut ise de, bu araziler kentleşme nedeniyle giderek daralmaktadır. Yuvacık, Döngel, Bahçecik ve Yeniköy çevresindeki araziler bugün artık daha çok bahçe tarımına uygundur.

Eski Yuvacık ya da yukarı Yuvacık Merkezi, genişçe bir düzlüğün baş tarafında bulunmaktadır. Yukarı Yuvacık ile Paşadağı arasında eskiden güzel tarım arazileri mevcut iken, bu düzlükler de bugün betona yenik düşmek üzeredir.

Güneydeki çevre köylerin arazileri ise çok dağlık ve engebeli arzilerden oluşmuştur. Bu bölgede düzlük yerler, platolar çok azdır. Kısmen Camidüzü merkezi, Tepecik Merkezi, Aksığın köyünün Parsik Mahallesi, Kazandere’de Ferhatlar, Hekimoğulları mahalleleri, Servetiye Merkez, Balkaya, Değirmendüzü, Aytepe, Menekşe Yaylası, Alartı’da Lazlar Mahalleleri, Servetiye karşı köyünde kısmen Hasanağalar ve tepe boyu yörenin küçük düzlükleridir.

Translate »